Pazartesi sabahı gelen bir e-posta tüm haftanın tonunu belirleyebilir. Teslim tarihleri yaklaşır, toplantılar sıklaşır ve öğle yemeği bilgisayarın başında, gözler ekrandayken yenen bir sandviçe dönüşür. Kimi insan stres altında iştahını tamamen kaybeder, kimi ise elini abur cubur paketinden çekemez. Stresle beslenme arasındaki ilişki iki yönlüdür: Gerginlik ne yediğimizi değiştirir, ne yediğimiz de gerginliğe nasıl dayandığımızı etkiler. Bu yazı o karşılıklı etkiyi gündelik dille açmaya çalışıyor.
Bedenin alarm durumunda iştah
Stres anında beden, kortizol ve adrenalin gibi hormonlarla kendini bir tehlikeye hazırlar. Kısa süreli streste iştah genellikle bastırılır; ancak gerginlik günler ve haftalar boyunca sürdüğünde kortizol yüksek kalır ve iştah, özellikle yağlı ve şekerli yiyeceklere doğru artar. Bu nedenle uzun soluklu bir iş projesi ya da zorlu bir aile dönemi, farkında olmadan kilo almanın en yaygın arka planlarından biridir. Bu mekanizmayı bilmek, kendinizi suçlamak yerine duruma uygun önlemler almanıza yardım eder.
Öğün düzeninin sakinleştirici etkisi
Stresli dönemlerde ilk feda edilen şey düzenli öğünlerdir. Oysa öğün atlamak kan şekerinin dalgalanmasına, bu dalgalanma da sinirlilik ve odaklanma güçlüğüne yol açar. Günde üç ana öğünü, gerekiyorsa bir iki ara öğünle desteklemek, zihnin dengede kalmasına katkı sağlar. Masada oturup yemek yemek, birkaç dakikalığına ekrandan uzaklaşmak ve lokmaların tadına varmak da başlı başına bir mola işlevi görür. Yemeği bir görev değil, günün içindeki küçük bir nefes alanı olarak görmek bu yüzden önemlidir.
Gerginliği besleyen ve yatıştıran tercihler
Bol kafein, enerji içecekleri ve sık tüketilen şekerli atıştırmalıklar kısa süreli bir uyanıklık sağlasa da ardından daha derin bir yorgunluk ve huzursuzluk getirir. Öte yandan sebze, meyve, tam tahıllar, baklagiller, yağlı balıklar ve kuruyemişlerden oluşan bir beslenme düzeni, bedenin stresle başa çıkma kapasitesini destekler. Akşam bir bardak ılık süt ya da bitki çayı, kahvenin yerini alabilecek sakin bir alışkanlıktır. Amaç kahveyi bırakmak değil, onu sınırlayıp gün içine daha bilinçli yerleştirmektir.
Stresle baş etmenin yemek dışı yolları
Beslenme stresi yönetmenin yalnızca bir parçasıdır. Düzenli fiziksel hareket, yeterli uyku, sevdiğiniz insanlarla vakit geçirmek ve küçük de olsa kendinize ait zamanlar yaratmak, yemeğe yüklenen teselli görevini hafifletir. Çanakkale’nin sunduğu yürüyüş parkurları, sahil boyu ve doğa alanları bu açıdan önemli bir kaynaktır. İş çıkışı yarım saatlik bir yürüyüş, hem zihni boşaltır hem de akşam saatlerinde mutfağa yönelme isteğini belirgin biçimde azaltır.
Uzun süren gerginlikte dikkat edilecekler
Stres haftalarca sürüyor, iştahınızda belirgin bir değişiklik, uykusuzluk, sürekli yorgunluk ya da kilo kaybı veya artışı yaşıyorsanız, bu tablo yalnızca beslenme önerileriyle çözülemeyebilir. Böyle durumlarda bir hekime başvurmak, gerektiğinde ruh sağlığı uzmanından destek almak ve beslenme planını bu destekle uyumlu hale getirmek gerekir. Bedeninizin verdiği sinyalleri ciddiye almak, stresli bir dönemi daha az hasarla atlatmanın en güvenli yoludur.